Służebność przesyłu – od czego zacząć jej ustanowienie?

Służebność przesyłu to jedno z częściej poruszanych zagadnień w praktyce kancelarii zajmujących się prawem nieruchomości. Z reguły właściciele gruntów dowiadują się o niej dopiero w momencie planowanej sprzedaży nieruchomości, inwestycji budowlanej albo sporu z przedsiębiorstwem przesyłowym.

Szczególny wzrost zainteresowania służebnością przesyłu nastąpił po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. (P 10/16), który orzekł o niezgodności z Konstytucją zapisów Kodeksu cywilny (art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny) rozumianych w ten sposób, że umożliwiają one nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305¹-305⁴ ustawy – Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Trybunał Konstytucyjny uznał, że przedsiębiorstwa przesyłowe nie mogły nabyć przez zasiedzenie prawa do korzystania z cudzej nieruchomości odpowiadającego służebności przesyłu przed 2008 r., czyli przed wejściem w życie instytucji służebności przesyłu.

Czym jest służebność przesyłu i kiedy ma znaczenie?

Służebność przesyłu to ograniczone prawo rzeczowe, które umożliwia przedsiębiorcy przesyłowemu korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie niezbędnym do posadowienia, eksploatacji i utrzymania urządzeń przesyłowych (np. linii energetycznych, gazociągów, wodociągów).

Jej ustanowienie ma szczególne znaczenie wtedy, gdy urządzenia przesyłowe znajdują się na nieruchomości bez umowy z właścicielem lub bez wydanej decyzji administracyjnej, ewentualnie orzeczenia sądowego.

Pierwszy i najważniejszy krok: ustalenie tytułu prawnego umożliwiającego korzystanie z działki przez przedsiębiorstwo

Częstym błędem popełnianym przez właścicieli nieruchomości jest wystosowanie do przedsiębiorstwa przesyłowego żądania wynagrodzenia lub odszkodowania za korzystanie z nieruchomości, na której znajdują się urządzenia przesyłowe, bez uprzedniego sprawdzenia, czy przedsiębiorstwo nie posiada już ustalonego tytułu prawnego do korzystania z gruntu.

Pierwszym bowiem krokiem podejmowanym przez właścicieli nieruchomości powinno być ustalenie, na jakiej podstawie prawnej urządzenia przesyłowe znalazły się na nieruchomości.

Taka podstawa prawna może wynikać chociażby z:

• zawartej umowy cywilnoprawnej (np. porozumienia, najmu, dzierżawy, użyczenia),
• wydanej decyzji administracyjnej, czy orzeczenia sądowego,
• nabycia prawa do korzystania z nieruchomości przez zasiedzenie służebności przesyłu.

Jak sprawdzić, czy przedsiębiorstwo przesyłowe posiada tytuł prawny umożliwiający korzystanie z działki?

Przede wszystkim należy przeanalizować zapisy:

• treści księgi wieczystej,
• aktów notarialnych dotyczących nieruchomości,
• wydanych wobec nieruchomości decyzji administracyjnych, czy orzeczeń sądowych.

Brak wpisu służebności przesyłu w księdze wieczystej nie oznacza automatycznie, że przedsiębiorstwo działa bezprawnie. Jest to natomiast istotny sygnał, że sprawa wymaga pogłębionej analizy.

W praktyce bardzo często właściciele nieruchomości nie dysponują żadną dokumentacją, na podstawie której można byłoby ustalić kiedy i na jakiej podstawie na działce zostały zlokalizowane urządzenia przesyłowe, zwłaszcza, gdy urządzenia te zostały posadowione wiele lat temu. W takiej sytuacji niezbędnym krokiem jest złożenie wniosku o udostępnienie informacji publicznej.

Wniosek o udostępnienie informacji publicznej można skierować do:

• przedsiębiorstwa przesyłowego,
• gminy,
• starostwa powiatowego,
• archiwów administracyjnych.

Dzięki temu możliwe jest uzyskanie decyzji administracyjnych, dokumentów technicznych, dat budowy urządzeń, czy informacji istotnych z punktu widzenia ewentualnego późniejszego ustanowienia służebności przesyłu.

👉 Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, to zacznij od wysłania wniosku. Poniżej znajdziesz wzór wniosku o udostępnienie informacji publicznej w zakresie udostępnienia tytułu prawnego do zajmowania i korzystania z terenu nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe. Możesz go wydrukować, wypełnić i wysłać.

Ustanowienie służebności przesyłu to proces, który zawsze należy rozpocząć od dokładnego analizy stanu prawnego nieruchomości. Jeżeli masz wątpliwości, od czego zacząć w swojej konkretnej sytuacji, warto skonsultować sprawę z profesjonalnym pełnomocnikiem już na etapie gromadzenia dokumentów.

👉 Jeśli potrzebujesz więcej informacji na temat służebności przesyłu, śledź stronę z poradnikami Kancelarii. Już niedługo pojawi się tam poradnik opisujący krok po kroku możliwe sposoby ustanowienia służebności. Znajdziesz tam również inne poradniki.